이란이 호르무즈 해협 통항을 정치적 기준으로 통제하면서 아시아 국가들이 지정학적 딜레마에 빠졌다. 3월 이후 해협 통과 선박은 142척에 불과하며 67%가 이란 관련 선박. 이란은 미국·이스라엘 지지 여부를 기준으로 통항 자격을 심사하고, 통행료를 위안화로 징수하고 있다. 에너지 위기에 몰린 아세안 국가들은 이란과 협상해야 하지만, 미국의 반발을 감수해야 하는 외교적 시험대에 서 있다.
Iran thu phí, chặn “bạn của kẻ thù” — Cách kiểm soát Hormuz kiểu Iran khiến ngoại giao ASEAN rối bời
Iran kiểm soát chặt lưu thông qua eo biển Hormuz bằng tiêu chí chính trị: chỉ cho phép tàu từ các nước không thù địch đi qua. Từ tháng 3, chỉ 142 tàu qua eo biển — bằng lượng thông thường của một ngày trước chiến tranh — trong đó 67% là tàu liên quan đến Iran. Iran thu phí bằng đồng nhân dân tệ và cấm tàu của các nước trừng phạt Iran. Các nước ASEAN đang chịu áp lực nội bộ phải đàm phán với Iran để giải quyết khủng hoảng năng lượng, nhưng nếu chấp nhận các điều kiện của Iran thì có nguy cơ chọc giận Mỹ.
Hanoian’s Comment
기사를 쓰면서 지면에 다 풀지 못한 구도가 하나 있다. 이란이 만든 ‘통행 심사 기준’이 사실상 아시아 국가들에게 진영 선택을 강요하고 있다는 점이다.
말레이시아가 통행료 면제를 받은 과정을 보면 그 논리가 선명하다. 브릭스(BRICS) 파트너국, 대이란 제재 불참, 안와르 총리와 이란 대통령 간 직접 채널 — 세 가지 조건이 맞아떨어졌다. 이것을 뒤집어 읽으면 이란이 요구하는 통항 자격의 윤곽이 드러난다. 미국 편에 서지 않았을 것, 이란과 직접 소통 채널이 있을 것, 가능하면 비서방 다자 프레임에 속해 있을 것.
한국에게 이 구도는 특히 불편하다. 한국은 미국의 핵심 동맹이면서 중동 에너지 의존도가 높은 나라다. 2019~2021년 이란 자금 동결 사태 때도 미국 제재와 이란 압박 사이에서 끼인 경험이 있다. 이번에 한국이 러시아산 나프타를 수년 만에 수입한 것도 호르무즈 봉쇄 장기화에 대한 대응의 일환이다. 미국 동맹국으로서 이란과 직접 협상하기 어려운 한국으로서는 우회로를 찾을 수밖에 없는 셈이다.
기사 말미에 ISEAS 연구원이 지적한 “단일 해상 병목 구간에 대한 취약성”은 사실 새로운 문제가 아니다. 코로나19, 수에즈 운하 좌초(2021), 홍해 후티 공격(2024~)까지 반복적으로 드러났지만, 그때마다 위기가 끝나면 잊혔다. 이번에는 그 규모가 다르다. 호르무즈를 우회하려면 희망봉을 돌아야 하는데, 그 항로마저 후티 반군 때문에 불안정하다. 대안 항로가 없는 위기다. 아시아 국가들이 ‘에너지 해상 교통의 다변화’를 더 이상 미룰 수 없는 이유다.
통행료가 위안화로 결제되고 있다는 사실도 지나치기 어렵다. 이란 입장에서 달러를 받을 수 없으니 당연한 선택이지만, 결과적으로 이 위기가 중동-아시아 에너지 무역에서 달러 비중을 줄이는 계기가 되고 있다. 의도했든 아니든, 위기가 만든 탈달러화의 한 장면이라 하겠다.
Đọc bài này, có một điểm đáng suy nghĩ sâu hơn: hệ thống “sàng lọc tàu” của Iran thực chất đang buộc các nước châu Á phải chọn phe.
Nhìn cách Malaysia được miễn phí qua eo biển, logic rất rõ: là đối tác BRICS, không tham gia trừng phạt Iran, và có kênh liên lạc trực tiếp giữa Thủ tướng Anwar với Tổng thống Iran. Đọc ngược lại, đây chính là bộ tiêu chí mà Iran đặt ra cho quyền đi qua Hormuz: không đứng về phía Mỹ, có quan hệ trực tiếp với Tehran, và tốt nhất là thuộc một khuôn khổ đa phương phi phương Tây.
Vậy Việt Nam đứng ở đâu trong bản đồ này? Bài báo nhắc đến việc Việt Nam đã miễn thuế môi trường nhiên liệu — tín hiệu cho thấy áp lực trong nước đang rất lớn. Nhưng Việt Nam chưa phải thành viên BRICS, cũng không có quan hệ đặc biệt gần gũi với Iran. Đồng thời, đường lối “ngoại giao cây tre” — linh hoạt, không ngả hẳn về bên nào — đang bị thử thách chưa từng có. Trong hoàn cảnh bình thường, Việt Nam có thể giữ vị trí trung lập thoải mái. Nhưng khi phải đàm phán qua eo biển với Iran trong khi duy trì quan hệ chiến lược với Mỹ, không gian cho sự “linh hoạt” đó đang bị thu hẹp đáng kể.
Một chi tiết nữa đáng lưu ý: phí qua eo biển được thanh toán bằng đồng nhân dân tệ. Với Iran — nước bị cấm vận tài chính quốc tế — đây là lựa chọn bắt buộc. Nhưng hệ quả khách quan là cuộc khủng hoảng này đang đẩy nhanh quá trình giảm vai trò của đồng đô la Mỹ trong thương mại năng lượng châu Á. Dù không ai lên kế hoạch cho điều đó, nó đang xảy ra.
Và câu hỏi cấu trúc mà bài báo đặt ra ở cuối vẫn là câu hỏi quan trọng nhất: tại sao sau 5 năm liên tiếp bị thử thách — COVID-19, chiến tranh Nga-Ukraine, khủng hoảng Biển Đỏ — ASEAN vẫn chưa có một cơ chế ứng phó chuỗi cung ứng năng lượng khu vực thực sự hoạt động được?